دیدبان مسجدسلیمان:تعریف نیابت قضایی نیابت قضایی، یڪی از تأسیسات حقوقی است ڪه امڪان تحصیل دلیل و بررسی آن را توسط مرجع قضایی دیگر فراهم می‌نماید تا روند رسیدگی تسهیل و امڪان احقاق حق برای دادگاه رسیدگی ڪننده ممڪن گردد.
حدود نیابت قضایی:
هدف از تدوین مقررات قانونی نیابت قضایی جلوگیری از وقفه احتمالی در رسیدگی‌هاست.
باتوجه به اینڪه هر مرجع قضایی از لحاظ صلاحیت محلی محدود به یک حوزه مشخص است (منظور از حوزه قضایی: قلمرو یک بخش یا شهرستان و یا نقاط معینی از شهرهای بزرگ است) و همیشه نمی توان رسیدگی را محدود به همان حوزه قضایی نمود، و نیز به لحاظ اینڪه در برخی موارد دعوی در صلاحیت یک حوزه قضایی است لیڪن دلائل مربوط به آن در حوزه دادگاه دیگر وحتی خارج از مرزهای ڪشور میباشد، در اینصورت نیابت قضایی برای رفع مشڪل فوق مطرح میگردد و در مواردی ڪه رسیدگی به دلایلی خارج از حوزه قضایی مرجعی باشد، موضوع از طریق اعطای نیابت دنبال می شود.
اقسام نیابت قضایی
نیابت قضایی داخلی:
زمانی انجام می شود ڪه مراجع قضایی (اعم از دادسرا و دادگاه) به مرجع دیگری در داخل ڪشور انجام امری را واگذار نمایند.
در این صورت موارد ذیل باید رعایت شود:
۱) دادگاه نیابت دهنده نمیتواند شعبه دادگاه نایب را مشخص ڪند (حتی اگر از حیث درجه بالاتر از دادگاه نایب باشد)
زیرا توزیع پرونده ها در هر حوزه قضایی، بر عهده رئیس همان حوزه است.
۲) دادگاه اعطا ڪننده نیابت باید از دادگاه مجری؛ از نظر درجه بالاتر یا حداقل مساوی باشد.
بعنوان مثال: دادگاه ڪیفری دو برای دستگیری متهم مثلاً به جرم سرقت، نمیتواند به دادگاه تجدید نظر استان اعطای نیابت ڪند.
لیڪن در همین موضوع، اعطای نیابت به دادگاه ڪیفری دو واقع در شهرستان دیگر ممڪن می باشد.
۳) مرجع عمومی نمیتواند اختیارات خود را به مراجع اختصاصی نیابت دهد.
به عنوان مثال: اعطای نیابت از جانب دادسرا و دادگاههای عمومی به دادگاه ویژه روحانیت، امڪانپذیر نیست.
۴) در امور حسبی، (یعنی امور غیرترافعی از قبیل قیمومیت، ترڪه میت، غائب مفقودالاثر، محجورین و موارد مرتبط با آن،)
امر اعطای نیابت قضایی پذیرفته شده است.
نیابت قضایی خارجی:
نیابت قضایی بین المللی، تقاضایی است ڪه یڪی از مراجع قضایی داخلی از مقامات قضایی ڪشورهای خارجی دارد.
اعطای نیابت قضایی خارج از ڪشور در صورتی است ڪه بین دو ڪشور قرارداد (تعاون قضایی ) یا (معامله متقابل) وجود داشته باشد.
همچنین دادگاه ایران میتواند به شرط معامله متقابل، نیابتی ڪه از طرف دادگاههای ڪشورهای دیگر راجع به تحقیقات قضایی به آنها داده میشود، را قبول ڪنند.
باید توجه داشت دادگاههای ایران، نیابت تحقیقات قضایی را برابر قانون ایران انجام میدهند.
لیڪن چنانچه دادگاههای ڪشور خارجی ترتیب خاصی برای رسیدگی معین ڪرده باشند، دادگاه ایران میتواند به شرط معامله متقابل در صورتیڪه مخالف موازین اسلام و قوانین مربوط به نظم عمومی و اخلاق حسنه نباشد، اقدام به انجام امر نیابت نماید.